Uluslararası Af Örgütü, Afganistan’a zorla geri gönderilen mültecilerin ve iltica başvurusunda bulunan kişilerin Taliban’ın insan hakları ihlalleri ve kötüleşen insani koşullar nedeniyle ciddi tehlike altında olduğunu açıkladı. Son verilere göre, yalnızca bu yıl İran ve Pakistan, 2,6 milyondan fazla kişiyi yasa dışı şekilde Afganistan’a geri göndermiş durumda; bunların yaklaşık yüzde 60’ını kadınlar ve çocuklar oluşturuyor. Türkiye ve Tacikistan da bu uygulamaya dahil olan ülkeler arasında yer alıyor.
Taliban’ın İhlalleri ve İnsan Hakları
Uluslararası Af Örgütü’nün raporuna göre, geri gönderilenler Taliban’ın özellikle kadınlar ve kız çocukları üzerindeki baskıları ile karşı karşıya kalıyor. Ülke, son doğal afetler ve mevcut insani kriz nedeniyle zaten zor durumda; geri dönen mülteciler, açlık, sağlık hizmetlerine erişim eksikliği ve toplumsal baskılar ile karşılaşıyor.
Samrity Singh, Uluslararası Af Örgütü Güney Asya Direktörü, durumu şöyle özetliyor:
\”Taliban tarafından belgelenmiş insan hakları ihlallerine rağmen, birçok ülke Afganları sistematik ve yaygın ihlallerin olduğu bir ülkeye geri göndermeye çalışıyor. Bu ihlaller özellikle kadınlar, kız çocukları ve muhalif sesler üzerinde yoğunlaşmış durumda.\”
Zorla Geri Gönderilenler Kimler?
Temmuz–Kasım 2025 arasında Af Örgütü’nün yaptığı görüşmelere göre, geri gönderilen kişiler arasında insan hakları savunucuları, eski hükümet çalışanları, gazeteciler ve kız çocukları bulunuyor. Raporda, Taliban yönetimi altında kadınların hareket ve çalışma özgürlüğünün kısıtlandığı, kız çocuklarının eğitimine sınırlamalar getirildiği ve muhaliflerin hedef alındığı belirtiliyor.
Uluslararası Kurumlara Çağrı
Örgüt, özellikle Avrupa ülkelerini de zorla geri gönderme uygulamalarını durdurmaya çağırdı. Almanya, Avusturya ve AB’nin Taliban yetkilileriyle görüşmeler yürütmesi, geri gönderme sürecini kolaylaştırmaya yönelik olarak eleştiriliyor. Samrity Singh, ülkeleri geri gönderme yasağı ilkesine uymaya ve risk gruplarına yönelik yeniden yerleştirme programlarını hızlandırmaya davet etti.
Analiz: Neden Kritik?
Afganistan’a geri gönderilen mülteciler, sadece fiziksel tehlike ile değil, aynı zamanda eğitimden ve temel haklardan mahrum bırakılma riskiyle karşı karşıya. Kadınlar, kız çocukları ve muhalif gruplar üzerindeki baskı, ülkedeki insani krizin derinleşmesine yol açıyor. Uluslararası toplumun zorla geri gönderme uygulamalarını durdurması, bu kişilerin yaşam hakkını ve güvenliğini korumak açısından hayati önem taşıyor.
